Güzel Sanatlar Lisesi sınavında sık yapılan beş hata

Sınavın dört başlığından üçü kulak ve bellek ölçüyor. Öğrenci ise haftalarını çalacağı ya da söyleyeceği parçaya veriyor.

Bunun psikolojik bir sebebi var: repertuvarda ilerleme görünür. Parça her hafta biraz daha düzgün çıkıyor, aile de öğrenci de yol alındığını hissediyor. Oysa duyuş çalışmasında ilerleme sessiz ilerliyor; haftalarca hiçbir şey olmuyormuş gibi görünüp sonra birden oturuyor.

Pratikte önerdiğimiz denge şu: çalışma zamanının en az yarısı duyuş ve ritme ayrılmalı. Sınava altı aydan az kalmışsa bu oran daha da duyuş lehine kayıyor.

Jüriyi etkileme isteği öğrenciyi zor bir parçaya yönlendiriyor. Derste bir şekilde çıkarılıyor, evde de çalışılıyor. Sonra sınav günü heyecanla birleşince parça ortasında dağılıyor.

Jüri, ortaokulu yeni bitirmiş bir öğrenciden virtüözlük beklemiyor. Baktığı şey parçanın gerçekten öğrenilmiş olması ve baştan sona taşınabilmesi.

Bu yüzden seçimi öğrencinin en iyi gününe göre değil, sınav günündeki hâline göre yapıyoruz. Sınav günü öğrenci en iyi hâlinde olmayacak; uykusuz, heyecanlı ve tanımadığı bir odada olacak. Parça o koşullarda ayakta kalmalı.

Temiz bitirilen orta zorlukta bir parça, yarısı dökülen zor bir parçadan yüksek puan alıyor. Bu, her yıl tekrar tekrar gördüğümüz bir sonuç.

İşitme bölümünde aday, duyduğu sesi kendi sesiyle tekrar ediyor. Enstrüman çalan öğrenciler bu bölüme genellikle hazırlıksız geliyor: kulakları iyi ama seslerini kullanmayı bilmiyorlar.

Sahnede beliren tablo şu: öğrenci sesi doğru duyuyor, kafasında doğru tutuyor, ama ağzından çıkan ses tutmuyor. Aile bunu kulak sorunu sanıyor ve gereksiz bir panik başlıyor.

Oysa çözümü hem basit hem kısa. Birkaç aylık ses çalışması, öğrencinin duyduğunu seslendirebilmesi için çoğu zaman yeterli oluyor. Yeter ki sorun sınav ayında değil, önceden fark edilsin.

Ritimsel bellek bölümünde jüri bir kalıp veriyor, aday tekrar ediyor. Metronomsuz çalışan öğrenci kendi iç temposuna alışıyor ve jürinin verdiği tempoya oturamıyor.

Bu, evde tek başına çalışan öğrencide daha sık görülüyor. Kendi başına çalarken tempoyu farkında olmadan kendine göre esnetiyor; kimse uyarmadığı için de alışkanlık yerleşiyor.

Metronom sıkıcı bir araç ve öğrenciler sevmiyor. Ama bu bölümde ölçülen şeyin ta kendisi. Günde beş dakikalık metronomlu çalışma bile aylar içinde belirgin fark yaratıyor.

Konuları bilmek ile o konuların sınav biçiminde sorulmasına alışmak farklı şeyler. Evde rahat ortamda yapılabilen bir tekrar, tanımadığı bir yetişkinin karşısında, tek seferde ve tekrar hakkı olmadan yapılamayabiliyor.

Sınav odası da bir değişken: akustiği farklı bir oda, alışık olmadığı bir piyano, sırasını bekleyen diğer adaylar. Bunların hiçbiri müzikle ilgili değil ama hepsi performansı etkiliyor.

Bu yüzden sınavdan önceki son haftalarda çalışmanın biçimi tamamen değişiyor. Artık yeni bilgi öğrenilmiyor; deneme yapılıyor. Öğrenci tanımadığı bir eğitmenin karşısına oturuyor ve baştan sona sınav oluyor.

İlk denemede sonuç genellikle kötü çıkıyor ve bu iyi bir şey — çünkü kötü çıkacağı yer sınav değil, prova oluyor.

Bu beş hataya bakınca ortak bir nokta çıkıyor: hiçbiri yetenekle ilgili değil, hepsi zamanlama ve planla ilgili. Sınav ayında fark edilenler kayıp, aylar öncesinde fark edilenler düzeltilebilir eksik.

Hazırlık planını bu yüzden öğrencinin nereden başladığına göre kuruyoruz — genel bir sınav paketiyle değil. Seviye tespiti, hedef okul, repertuvar seçimi ve duyuş çalışması aynı planın parçaları oluyor.